Αυτισμός : Συνοπτική θεώρηση

image_pdfimage_print

ΑΥΤΙΣΜΟΣ : ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ
Σωτήρης Κωτσόπουλος, παιδοψυχίατρος
Ο αυτισμός αποτελεί διαταραχή που γίνεται εμφανής στην αρχή του βίου του παιδιού, δηλαδή κατά τη βρεφονηπιακή ηλικία, τότε που η ανάπτυξη του εγκεφάλου γίνεται με ταχείς ρυθμούς. Ο αυτισμός είναι σύνδρομο που μπορεί να οφείλεται σε κάποια οργανικά αίτια (π.χ. ερυθρά στη μητέρα κατά την εγκυμοσύνη, κακώσεις κατά το τοκετό) στις περισσότερες όμως περιπτώσεις τα αίτια δεν είναι σαφή. Υπάρχουν ενδείξεις ότι συχνά η αρχή γίνεται στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχει ποικιλία στη σοβαρότητα των εκδηλώσεων της αυτιστικής διαταραχής και για το λόγο αυτό στην τρέχουσα ιατρική ορολογία προτιμάται ο όρος ‘διαταραχή του αυτιστικού φάσματος’.
Κύρια κλινικά χαρακτηριστικά της διαταραχής είναι:
α) Σοβαρό έλλειμμα στην κοινωνική αμοιβαιότητα, δηλαδή το παιδί επικοινωνεί και συναλλάσσεται με τα πρόσωπα του περιβάλλοντος με εξαιρετική δυσκολία. Στο έλλειμμα στην επικοινωνία περιλαμβάνεται και η υστέρηση στην ανάπτυξη λόγου και ομιλίας.
β) Περιορισμένα ενδιαφέροντα και δραστηριότητες (στερεοτυπίες, εμμονές, προσκόλληση σε ρουτίνες) που περιοριζουν τις δυνατότητες συναλλαγής και προσαρμογής σε νέο περιβάλλον.
Στον καθημερινό του βίο το νήπιο με αυτισμό φαίνεται σαν να είναι κλεισμένο στον εαυτό του. Οι προσπάθειες των γονέων και λίγο αργότερα των νηπιαγωγών για επικοινωνία φαίνεται να το αφήνουν αδιάφορο ή βρίσκουν μόνον ελάχιστη ανταπόκριση. Το ίδιο παιδί δεν παίζει με παιχνίδια, απλώς τα χειρίζεται. Συχνά περνάει την ώρα του σε στερεότυπες κινήσεις (λίκνισμα, πεταρίσματα των χεριών, δάχτυλα μπροστά στα μάτια, στρίψιμο μιας κλωστής για ώρες κοκ). Άλλοτε οι στερεοτυπίες μπορεί να αφορούν το φαγητό π.χ. πρέπει να είναι πάντα το ίδιο ή να έχει την ίδια γεύση. Η έξοδος από το σπίτι ή άφιξη επισκεπτών μπορεί να το αναστατώσει.
Η ερευνητική προσπάθεια είναι τεράστια σε παγκόσμια κλίμακα στη διερεύνηση των αιτίων και της παθογένειας, δηλαδή γιατί και πως συμβαίνει το πρόβλημα αυτό που αφορά τον εγκέφαλο του παιδιού. Η σύγχρονη έρευνα επικεντρώνει το ενδιαφέρον της σε γονίδια που συμβάλλουν στην ανάπτυξη και διαμόρφωση του εγκεφάλου. Ανάλογα μεγάλη είναι και η προσπάθεια για τη θεραπευτική αντιμετώπιση του παιδιού με αυτισμό. Θεραπεία που να αναιρεί το αναπτυξιακό πρόβλημα στον εγκέφαλο του παιδιού δεν υπάρχει επί του παρόντος. Εντούτοις πολλά ερευνητικά θεραπευτικά προγράμματα έχουν δείξει ότι η πρώιμη διάγνωση και η έναρξη εντατικής αγωγής κατά τη νηπιακή ηλικία μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση. Πολλά παιδιά που μπαίνουν σε τέτοια εντατικά και συστηματικά προγράμματα μπορεί να ‘βγουν από το φάσμα του αυτισμού’. Άλλα παιδιά, αν και διατηρούν κάποια στοιχεία του αυτισμού, μπορεί να γίνουν άτομα λειτουργικά σε κοινωνικό πλαίσιο.
Εντατική θεραπεία προϋποθέτει πρόγραμμα που προσφέρει τουλάχιστον 20 ώρες παρέμβαση την εβδομάδα από θεραπευτές ειδικευμένους στις τεχνικές που απαιτούνται για τη διαταραχή αυτή. Σημαντική πρέπει να είναι και η θεραπευτική προσπάθεια που καταβάλλεται από τους γονείς οι οποίοι καθοδηγούνται στο χειρισμό του παιδιού. Η προσπάθεια πρέπει να συνεχίζεται και κατά τη σχολική ηλικία σε τάξεις ένταξης και αργότερα σε προγράμματα για ενήλικές.
Πολλοί γονείς αντιδρούν με απελπισία στη διάγνωση αυτισμού στο παιδί τους. Αυτή είναι μια λαθεμένη αντίδραση. Οι ίδιοι πολλά μπορούν να κάμουν που να βελτιώνουν την εξέλιξη του παιδιού τους αναζητώντας προγράμματα θεραπευτικής πρέμβασης. Η συντονισμένη προσπάθεια των συλλόγων γονέων αποτελεί ισχυρό μέσο για την ανάπτυξη ειδικών υπηρεσιών. Στην ανησυχία και το άγχος των γονέων για το μέλλον του παιδιού τους η κοινωνία πρέπει ν΄ ανταποκριθεί με γνήσιο ενδιαφέρον και φροντίδα.
H αξιολόγηση της κατάστασης του παιδιού, κατά τη νηπιακή και γενικότερα τη προσχολική ηλικία, και η εντατική θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να γίνει σε ειδικά οργανωμένων Κέντρων Ημέρας. Στα πλαίσια των Κέντρων αυτών λειτουργεί διεπιστημονική ομάδα ειδικευμένη στα προβλήματα της ανάπτυξης στα οποία περιλαμβάνονται και αυτά του λόγου-ομιλίας. Μονάδες αυτού του είδους υπάρχουν λίγες στην Ελλάδα, ειδικότερα στην επαρχία. Μια από αυτές είναι το Κέντρο Ημέρας για Παιδιά με Αναπτυξιακές Διαταραχές που έχει δημιουργηθεί στην Αιτωλοακαρνανία από την Εταιρία Ψυχικής Υγείας Παιδιού και Εφήβου Αιτωλοακαρνανίας (ΕΨΥΠΕΑ) στο Μεσολόγγι με αρωγούς το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης και το Υπουργείο Υγείας το οποίο εποπτεύει και χρηματοδοτεί το Κέντρο. Καθοριστική, επίσης, και πολύτιμη στην δημιουργία του Κέντρου Ημέρας υπήρξε διαχρονικά και η συμπαράσταση της τοπικής κοινωνίας. Το Κέντρο Ημέρας βρίσκεται στον ενδέκατο χρόνο της λειτουργίας (2015) του έχοντας ξεπεράσει πλήθος δυσκολίες που είναι αναπόφευκτες από την ίδρυση τέτοιας υπηρεσίας στην επαρχία. Στο Κέντρο προσέρχονται οικογένειες με τα παιδιά τους από κάθε γωνιά του Νομού όπως και από γειτονικούς Νομούς. Τα αποτελέσματα από την παρέμβαση είναι μέχρι τώρα πολύ ενθαρρυντικά.